Bert Kruismans (41) ontrafelt de mysteries van humor.

‘Humor is voor mij zoiets als ademen, eten, drinken en seks’

Stand-upcomedy wint aan populariteit in Vlaanderen. Zowel in Humo’s Comedy Cup als in Comedy Casino op Canvas wordt met humoristisch scherp geschoten. Humor wordt door Van Dale omschreven als een situatie of uitspraak die vrolijke verbazing en gelach opwekt. Maar wat is humor precies voor een Belgische comedian? We vroegen het aan de man met de moustache, Bert Kruismans. Een scherpzinnig gesprek over de essentie van humor.

Humor is een vorm van communicatie

“Humor definiëren is heel eenvoudig, een humorvoorstelling is communicatie. Die communicatie verandert iedere keer, wat ik bijvoorbeeld vanavond vertel aan een publiek is heel specifiek. Morgen kan dat volledig verschillend zijn. Ik speel altijd dezelfde voorstelling maar de uiteindelijke uitkomst is telkens anders.”

“Ik pas ook mijn dialect aan in bepaalde provincies. In Limburg spreek ik Limburgs, in West-Vlaanderen spreek ik West-Vlaams. Seppe II, de man met het rode hemd uit ‘Wereldberoemd in Vlaanderen’, klinkt bijvoorbeeld veel Aalsterser in Ninove dan in Antwerpen. Ik pas mijn taal aan omdat ik wil communiceren met de mensen die op dat ogenblik voor mij zitten.”

Humor is afhankelijk van het publiek

“Elke keer op het podium is een andere ervaring. Ik moet mijn voorstelling aanpassen aan het publiek. Dat hangt af van avond tot avond, het publiek is iets heel raar. Voor een artiest is dat een beest dat aan de overkant zit en de ene avond zo reageert maar de volgende avond weer compleet anders.”

“Het publiek is anders in Antwerpen dan laten we zeggen in Zedelgem. Ik merk een duidelijk verschil tussen de stad en het platteland. In Zedelgem zullen mensen misschien sneller schrikken van bepaalde gewaagde uitspraken terwijl men dat in Antwerpen doodnormaal of zelfs flauw vindt. Ik hou daar rekening mee, ik hou altijd rekening met mijn publiek.”

Humor is actueel

“Ik steek altijd actuele elementen in mijn voorstellingen. Het stuk van weervrouw Peggy De Meyer in mijn recente show ‘Wereldberoemd in Vlaanderen’ loopt stilaan op zijn einde omdat ze niet meer in beeld komt. Annelies Rutten vermeld ik pas recent omdat ze een De Slimste Mens-collega is geworden. Je past je voorstelling dus telkens aan. Inspelen op wat er leeft in de maatschappij is heel belangrijk.”

Humor breng je niet als een reisleider

“Ik ben noch een entertainer noch een reisleider die alleen maar de moppen vertelt die de mensen graag willen horen. Ik vertel wat ik wil vertellen en niet wat zij willen horen, dat is voor mij heel belangrijk. Ik heb er geen enkele boodschap aan dat ik de meest brute comedian van Vlaanderen ben als er niemand naar mij komt kijken. Langs de andere kant ben ik ook niet zo behaagziek dat ik enkel de dingen vertel waarvan ik weet dat het een succes zal worden bij het publiek.”

Humor is een evoluerend fenomeen

“Humor is niet alleen communicatie, maar ook een reflectie van wat er precies in de maatschappij leeft. Tot de jaren ’70 had je bijvoorbeeld de schoonmoedermoppen, vandaag komen die moppen jflauw en onnozel over. Vroeger was Vlaanderen namelijk veel armer, waardoor pas getrouwde koppels uit financiële noodzaak bij hun schoonouders introkken. Dat zorgde natuurlijk voor spanningen. Zo ontstonden de schoonmoedermoppen. Hetzelfde kan je zeggen van de moppen over de pastoors die niet van de misdienaars konden blijven. Nu zijn er amper nog pastoors waardoor die moppen als passé overkomen. Ook moppen over rijkswachters zijn verleden tijd. Nu bestaat er klantvriendelijkheid, vroeger waren dat gewoon klootzakken.”

“Men maakt wel al 75.000 jaar moppen over seks. Als er één ding is dat al 75.000 jaar een bron van conflicten en problemen blijft, dan is het wel seks.”

“Ik onderga ook een persoonlijke evolutie. Niet alleen de maatschappij verandert, ook ik. Sommige onderwerpen zoals botox en vibrators zijn zo normaal geworden dat ik merk dat mensen er niet meer hartelijk om kunnen lachen. Ik praat er dan ook niet meer zo uitgebreid over. Je ziet ook evoluties in de media. Naast de talrijke reality programma’s hebben we nu ook Sexcetera op Kanaal Twee. Vijf jaar geleden was zo’n programma ondenkbaar op de Vlaamse televisie. Gewoon ondenkbaar!”

“Humor evolueert omdat humor een weerspiegeling is van de maatschappij waarin ze wordt beleefd”

Humor kent wel degelijk grenzen

“Tegenwoordig bestaan er nog maar weinig taboes. Alleen de vraag stellen of er nog grenzen zullen zijn, is niet goed. De slinger kan immers ook de andere kant opgaan. Een goed voorbeeld hiervan is het omgaan met de islam. Er zijn veel uitspraken die twintig jaar geleden wel konden maar nu absoluut niet meer door de beugel kunnen. Een extreem voorbeeld van het terugschroeven van humor zagen we in Duitsland. In de jaren ’20 was er een explosie van creatief, satirisch cabaret dat soms heel ver ging. Daar kwam echter een einde aan in ‘33 wanneer de nazi’s aan de macht kwamen. Zo zie je maar, het kan altijd en overal gebeuren. De Verenigde Staten zijn bijvoorbeeld ook veel conservatiever geworden dan in de jaren ’70.”

“Opnieuw conservatiever worden is voor mij een groot probleem. Dat geldt voor elke artiest. Plots is wat ik nu zeg heel shockerend, terwijl dat een paar jaar geleden normaal was. Zo mocht Filip Peeters in het programma Recht op Recht geen sigaret meer roken omdat dat een slecht voorbeeld was. Als je van een zekere vrijheid geproefd hebt, dan is dat heel moeilijk om die terug te schroeven. Volgens mij kan je dan heel snel een verbitterd artiest worden. Misschien zoek ik dan wel andere professionele velden op, dat weet ik niet. Internet is natuurlijk ook nog altijd een handig medium om bepaalde zaken te vertellen.”

Humor is een manier om mensen te bereiken

“Ik wil dingen vertellen. Ik wil vertellen hoe wij met onze bejaarden omgaan. Dat stuk duurt maar drie minuten in een voorstelling van twee uur dus ik heb nog tijd genoeg om de sfeer weer te verbeteren. Ik wil niet shockeren, maar iets vertellen. Ik heb genoeg ervaring om te weten dat sommige dingen hard aankomen. Maar zo doe ik mensen nadenken over bepaalde situaties.”

“Er luisteren veel meer mensen naar mij dan naar een politicus. Precies omdat ik in de afdeling humor zit. Ik bereik meer oren met mijn flauwekul dan wanneer ik achter de schermen van een politieke partij zou werken.”

“Het is natuurlijk mogelijk dat ik mensen shockeer of beledig, ik weet door mijn ervaring dat die kans vrij groot is. Door mensen langdurig of hard te shockeren, gaan ze fysiek of mentaal afhaken maar dat is niet mijn bedoeling. Ik kan heel harde humor brengen maar als het er bij het publiek niet ingaat, dan kan ik even goed voor mijn badkamerspiegel spelen en mezelf fantastisch vinden.”

Financieel afhankelijk van humor

“Ik ben al mijn hele leven zelfstandig. Mijn vrouw werkt samen met mij waardoor we financieel afhankelijk zijn van mijn flauwekul. Ik vind dat helemaal niet erg, zekerheden zijn er nu eenmaal nooit in mijn leven geweest. Ik heb dus nooit anders geweten. Onze sector krijgt ook helemaal geen subsidies, maar daar til ik niet aan. Wij hebben immers in tegenstelling tot de gesubsidieerde sector meer vrijheid. Onze manier van werken kan je vergelijken met de vroegere toneelspelers die de wereld rondreisden. Zij kozen zelf hun speelavonden en vroegen geld om binnen te komen. Dan was het afwachten of de mensen van het dorp wel gingen komen. Maar als ze niet kwamen, dan moest het paard ook zijn haver krijgen. Ik werk op dezelfde manier.”

“Ik verdien niet elke dag iets. Soms speel ik voor niets, dat is gelukkig zeldzaam. Wij zijn vrije vogels, maar dat betekent wel dat we bijvoorbeeld de zaal in het Antwerps Fakkeltheater zelf moeten betalen. Ik leef van wat er overblijft aan de kassa. Ik kom pas aan de beurt wanneer iedereen betaald is. Dat gaat van de technicus tot SABAM. Ik sta dus aan het einde van de ketting. In culturele centra worden we wel een minimum betaald.”

Humor sluit andere talenten niet uit

“Mensen gaan ervan uit dat iemand met humor bezig is omdat hij niets anders kan. Een bepaalde hiërarchie ontstaat in het hoofd van mensen als het gaat over activiteiten. Ik heb geen hiërarchie, zo eenvoudig is het. Ik ben een zeer open persoon op dat vlak, andere mensen hebben het daar eerder moeilijk mee. Voor mij staat er niets vast, alles is mogelijk. Men vraagt zich af wat een comedian bij de radio of televisie gaat doen. Verbazing alom wanneer ik besloot een boek te schrijven. Mensen verstaan ook niet dat je verstand kunt hebben van politiek zonder zelf in de politiek te gaan. Denkbeelden van mensen worden op die manier op de helling gezet. Dat betekent uiteraard wel dat je een probleem van geloofwaardigheid creëert.”

Humor geraak je niet beu

“Ik geraak nooit uitgelachen. Voorstellingen zijn voor mij een mengeling van spelen en mezelf laten verrassen. Daarom stel ik zoveel vragen aan de mensen. Interactie is heel belangrijk. Ik doe dat om mezelf te verrassen. Ik wil niet elke avond dezelfde teksten van A tot Z spelen, dat is niet aan mij besteed. Uiteraard kan je ook geen twee uur improviseren, dat is onmogelijk.”

“Humor steekt mij niet tegen. Ik geraak het helemaal niet beu omdat een voorstelling telkens anders is. Ik leg mijn stiltes anders, hou mij aan een andere timing of wring mijn gezicht in andere bochten. Pure stand-upcomedy is nu niet meer voldoende. Ik sta echt niet te springen om 300 voorstellingen te spelen van ‘Wereldberoemd in Vlaanderen’, 120 voorstellingen is voldoende. Het zou mij anders vervelen.”

Humor is zoals ademen, eten, drinken en seks

“Mijn hele leven al breng ik mensen aan het lachen. Humor is voor mij zoiets als ademen, eten, drinken en seks. Het is er altijd al geweest, het heeft niets te maken met zelfbevrediging. Het gaat over communiceren, met mensen in contact treden zoals een artiest dat doet met een schilderij. Ik aanzie het niet als een job, maar als iets dat ik doe omdat ik het graag doe.”