Recensie: Buddha Collapsed out of Shame

 

Korte inhoud

De film speelt zich af in het Afghanistan van deze tijd, een land vol gevaar en geweld. Indrukwekkende holtes, waar de grootse Buddhabeelden stonden vooraleer ze werden verwoest door de Taliban in 2001, vormen het decor van deze film. Dit woeste, desolate berglandschap is de leefwereld van Baktay, een ontwapenend meisje van zes. Ze is stiekem jaloers op haar buurjongen Abbas die voortdurend zit te lezen voor haar grot. Haar ultieme droom is zelf naar school gaan. Gewapend met een splinternieuw schrift en de lippenstift van haar moeder die dienst moet doen als pen, vertrekt ze naar de meisjesschool over de rivier. Onderweg wordt het kleine meisje echter tegengehouden door enkele jongens die haar willen stenigen zoals de Taliban of willen neerschieten zoals de Amerikanen. Zal Baktay dit oorlogspelletje overleven?

Dit sprekende verhaal van een zeer moedig meisje doet de traagheid van de film helemaal vergeten. Een poëtische maar vooral hartverscheurende film van de 19-jarige Hana Makhmalbaf, die ons wil aantonen dat het eeuwigdurende geweld ook een grote impact heeft op kinderen.

Recensie

‘Ik wil het donkere heden van Afghanistan tonen, zodat iedereen voor zichzelf kan uitmaken hoe de toekomst er zal uitzien.’

Deze krachtige uitspraak komt uit de mond van de 19-jarige regisseuse Hana Makhmalbaf, die de film samen met haar moeder kwam voorstellen. Haar eerste film, Buddha Collapsed out of Shame, kende vrijdag zijn Europese première op het Filmfestival van Gent en werd geselecteerd voor de officiële competitie van het Festival. De film kreeg al de speciale juryprijs op het 55^ste San Sebastian Film Festival.

Haar filmcarrière begon reeds op 8-jarige leeftijd met de kortfilm “The Day My Aunt Was Ill”. Op haar veertiende maakte ze een documentaire “Joy of Madness” over het opnemen van de film van haar zus, “At Five in the Afternoon” en op haar vijftiende publiceerde ze haar eerste boek met de titel “Visa for One Moment”. Volgens haar moeder heeft ze alles geleerd van haar vader, de gerenommeerde filmregisseur Mohsen Makhmalbaf.

De oorverdovende explosie van twee imposante Buddhabeelden geeft letterlijk het startschot van de film. Deze speelt zich af in het Afghaans dorpje Bamian waar duizenden families nog steeds leven bij de ruïnes van de Buddhabeelden, vernietigd door de Taliban in 2001.

‘Een man lag te slapen onder een boom, er viel een walnoot op zijn hoofd, “Gelukkig was het geen pompoen,” zei hij, “anders was ik dood.”’ Gefascineerd door dit zinnetje dat haar buurjongen Abbas telkens opnieuw opzegt, besluit Baktay, een klein Afghaans meisje van zes, haar droom te verwezenlijken. Ze gaat een school zoeken. Met een vertederend doorzettingsvermogen slaagt ze erin geld te vinden om een splinternieuw schrift te kopen. Gewapend met de lippenstift van haar moeder die dienst moet doen als pen, gaat ze op pad. Ze gaat op zoek naar een school waar ze leuke verhaaltjes kan leren.

Het rustige verhaal wordt abrupt onderbroken wanneer Baktay op weg is naar school. Weggestuurd naar de meisjesschool over de rivier door de leerkracht van Abbas, wordt ze onderweg tegengehouden door een groepje jongens die zich Taliban wanen. Meisjes mogen volgens hen niet naar school gaan en ze dreigen ermee haar te stenigen zoals de Taliban of neer te schieten zoals de Amerikanen. Een huilende Baktay wil niet meespelen en weet niet wat er zal gebeuren. Er heerst een beangstigende sfeer maar humoristische knipogen weerhouden ons een beetje van het besef wat er precies aan het gebeuren is. Baktay weet te ontsnappen maar wordt in de aangrijpende, laatste scène weer achtervolgd door dezelfde jongens. Ze moet doen alsof ze sterft, dan pas zal ze vrij zijn. Ze heeft geen keuze en valt “dood” op de grond.

Een ontwapenende Baktay (Nikbakht Noruz) weet de kijker onmiddellijk te charmeren met haar kinderlijke onschuld en aaibare uitstraling. Ze werd gekozen uit 100 kinderen omwille van haar puur acteertalent. Met een speelse draai kreeg Hana haar moeiteloos voor de camera.

Kenmerkend voor Makhmalbaf is de neorealistische manier van filmmaken met een eenvoudige en natuurlijke weergave van de gebeurtenissen, handheld camera’s en amateurs in de hoofdrollen. Het verhaal wordt verteld aan de hand van een symboliek die tot uiting komt in de bergachtige omgeving, de kleren die men draagt en de soms dreigende muziek. Dit sprekende verhaal van een zeer moedig meisje doet de traagheid van de film helemaal vergeten. De sterke boodschap in de film maakt ons duidelijk dat de kinderen geweld zo gewoon zijn gaan vinden dat het zelfs doordringt tot in kinderlijke spelletjes. Uiteindelijk moet Baktay haar verzet tegen de jongens staken en meespelen om te kunnen overleven.

Deze film doet ons sterk denken aan het drama “Osama” van Siddiq Barmak, dat zich afspeelt tijdens het strenge Taliban regime waar macht en verdrukking centraal staat. Een jong meisje (Osama) probeert haar moeder en grootmoeder te helpen door zich voor te doen als een jongen. De hele sfeer van deze film is herkenbaar in Hana’s film Buddha Collapsed out of Shame.

De titel Buddha Collapsed out of Shame verwijst naar Hana’s vader, die zei dat standbeelden zich zo kunnen schamen dat ze ineenstorten op de grond door het zien van gruwelijk geweld tegen onschuldige burgers. Een poëtische maar vooral hartverscheurende film van de 19-jarige Hana Makhmalbaf.